ก่อนจะมาเป็นผ้าไหม

ขั้นตอนก่อนที่จะมาเป็นผ้าไหมนับว่ามีหลายขั้นตอน ดังนี้
   1.การปลูกต้นหม่อน  
                การปลูกต้นหม่อนสำหรับเลี้ยงไหมเป็นอาชีพหนึ่ง ที่เกษตรกรไหมได้ทำกันมาเป็นเวลาช้านานแล้ว การจัดสรรสวนหม่อน เกษตรกรจะต้องมีการจัดการดูแลให้ใบหม่อนมีปริมาณเพียงพอต่อการเลี้ยงไหมในแต่ละรุ่นและเหมาะสมกับไหมในแต่ละวัยเพื่อให้ไหมที่เลี้ยงมีความแข็งแรงเนื่องจากได้ธาตุอาหารที่เหมาะสมการปลูกหม่อน ควรเลือก ที่ดินที่มีความชุ่มชื้นพอแต่น้ำไม่ท่วม หรือไม่ขัง จากนั้นก็เตรียมดินโดยการไถพรวนให้เรียบร้อย
                หม่อนที่ใช้ปลูกมีหลายพันธุ์ เช่น หม่อนน้อย หม่อนทองเกิ้น หม่อนหยวก หม่อนใบมน หม่อนใบโพธิ์ หม่อนส้ม หม่อนใหญ่หม่อนจาก หม่อนสา หม่อนใย หม่อนมี หม่อนโมเรทตี หม่อนโมเรเทียน และหม่อนมุลติดาบุลเล ฯลฯ เป็นต้นแต่พันธุ์ที่ใช้ปลูกกันนั้นนิยมเลือกพันธุ์ปลูกัน 2 ชนิดคือ หม่อนน้อยและหม่อนตาคำ เพราะเป็นพันธุ์ที่ให้ใบใหญ่มีใบดก
    2. ต้นหม่อน (Mulberry Tree หรือ White Mulberry) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Morus alba L. อยู่ในวงค์ Moraceae 
                ต้นหม่อนมีความความสำคัญในการเลี้ยงไหมมากเพราะใบหม่อนเป็นอาหารอย่างเดียวของตัวหนอนไหม ขั้นแรกจึงต้องมีการปลูกและดูแลต้นหม่อนให้เกิดใบต้นหม่อน เป็นพืชที่ขึ้นง่ายและเจริญเติบโตได้โดยไม่ต้องอาศัยน้ำมากนัก ถ้าเริ่มปลูกตอนต้นฤดูฝนต้นหม่อนก็จะสามารถมีชีวิตอยู่ตลอดไป
    3. ตัวไหม  
                เริ่มเลี้ยงกันตั้งแต่ยังเป็นไข่เล็กๆ เท่าปลายเข็ม จนเติบโตเป็นตัวหนอน ไหมวัยอ่อน และวัยแก่ ตัวไหมเป็นตัวอ่อนของแมลงจำพวกผีเสื้อชนิดหนึ่งที่เมื่อถึงวัยจะผลิตใยไหมออกมาห่อหุ้มตัวเป็นรังไหมพันธุ์พื้นบ้านที่ชาวบ้านเลี้ยงกันอยู่เป็นเพันธุ์ไหมที่ฟักได้ตลอดปีเมื่อตัวหนอนเติบโตจะมีลักษระสีขาวนวลและเมื่อแก่ขึ้นจะมีสีเหลืองเพื่อทำรัง รังไหมจะเป็นสีเหลือง
   4. การเพาะเลี้ยงตัวไหม
                ไหมเป็นแมลงที่มีการเจริญเติบโตแบบสมบูรณ์แบบวงจรของชีวิตตัวไหมจะเริ่มต้นจากไข่ ฟักเป็นตัวหนอนไหมในระยะเป็นตัวหนอนไหมจะลอกคราบ 4 ครั้ง พอหนอนไหมแก่เข้าก็จะชักใยทำรังหุ้มตัวเองแล้วตัวไหมจะลอกคราบเป็นดักแด้อยู่ในรังพอครบอายุดักแด้ก็จะกลายเป็นผีเสื้อเจาะรังออกมาผสมพันธุ์กัน พร้อมทั้งวางไข่ฟักเป็นตัวหนอนต่อไป วนเวียนกันอยู่อย่างนี้เรื่อยไป
    5. วงจรชีวิตของหนอนไหม     

ระยะที่ ระยะเวลากินใบหม่อน ระยะตัวไหมนอน รวม
1 3 1 4
 2 2 1 3
3 3 1 4
4 4 2 6
5 7  - 7
รวม 19 5 24

หนอนไหมมีระยะเวลาวงจรชีวิต 5 ระยะ โดยระยะที่ 1- ระยะที่ 4 ตัวไหมจะนอน และกินใบหม่อนสลับกัน ส่วนระยะที่ 5 ตัวไหมจะกินและชักใยทำรัง
    6. เครื่องมือที่ใช้ในการเลี้ยงไหม จากการออกสำรวจจะพบว่าชาวบ้านแต่ละหมู่บ้านส่วนใหญ่จะเลี้ยงไหมเองโดยมี อุปกรณ์ ที่ใช้ ดังนี้
        1. กระด้ง ใช้สำหรับใส่ตัวหนอนไหม
        2. จ่อ  ใช้สำหรับใส่หนอนไหมวัยแก่เพื่อเตรียมชักใย
        3. ชั้นสำหรับวางกระด้ง  เพื่อเตรียมไว้วางกระด้งพักตัวไหม
        4. ผ้าคลุมกระด้ง  ใช้คลุมตัวหนอนไหมเพื่อไม่ให้แมลงมาไข่
        5. มีด  ใช้สำหรับหั่นใบหม่อนให้หนอนไหมวัยอ่อน
        6. ตะกร้าสำหรับเก็บใบหม่อน   ใช้เก็บใบหม่อนมาให้หนอนไหมกิน
        7. กระบะสำหรับฟักใบหม่อน  ใช้สำหรับเก็บใบหม่อนไว้ให้ได้มากๆ เพื่อทยอยให้หนอนไหมกินโดยไม่ต้องเก็บบ่อยๆ
        8. ที่ปัดแมลงวัน  เพื่อใช้ไล่แมลงขณะที่ให้อาหารหนอนไหม