อำเภอเขมราฐ
ต้นตำรับรำตังหวาย ถิ่นไทยนักปราชญ์
เขมราฐเมืองงาม สุดเขตแดนสยาม
มะขามหวานหลายหลาก กล้วยตากรสดี
ประเพณีแข่งเรือยาว"
แผนที่อำเภอเขมราฐ
click
ที่ว่าการอำเภอ : ตั้งอยู่บ้านท่ากกทัน หมู่ 1 ตำบลเขมราฐ อยู่ห่างจากอำเภอเมืองไปทางทิศตะวันอกเฉียงเหนือไปตามถนนอุบลฯ-ตระการฯ-เขมราฐ ระยะทางประมาณ 104 กิโลเมตร
รหัสไปรษรณีย์ : 34170
โทรศัพท์ : ที่ว่าการอำเภอ 045-491747 โทรสาร 045-491747
ประวัติความเป็นมา : ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้าน "โศกกงพะเนียง" เป็นเมือง "เขมราษฎร์ธานี" ขึ้นตรงต่อกรุงเทพเมื่อปี พ.ศ.2357 ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการปรับปรุงการปกครองส่วนภูมิภาคครั้งใหญ่ มณฑลอีสานถูกแบ่งออกเป็น 5 บริเวณ สำหรับบริเวณอุบลราชธานี มีอยู่ 3 เมือง คือ เมืองอุบลราชธานี เมืองเขมราฐและเมืองยโสธร แต่ละเมือง มีเมืองที่ขึ้นสังกัดอยู่หลายอำเภอ เมืองเขมราฐมีอำเภอที่อยู่ในความปกครอง 6 อำเภอ คือ อำเภออุไทยเขมราฐ อำเภอประจิมเขมราฐ อำเภออำนาจเจริญ อำเภอคำเขื่อนแก้ว อำเภอโขงเจียม และอำเภอวารินชำราบ
ต่อมาในปี พ.ศ.2452 ได้มีการปรับปรุงการปกครองในบริเวณเมืองอุบลราชธานีอีกครั้งหนึ่ง เมืองเขมราฐถูกลดฐานะเป็นลงเป็นอำเภอและรวมอำเภออุทัยเขมราฐกับอำเภอประจิมเขมราฐเข้าด้วยกัน เป็นอำเภออุไทยเขมราฐขึ้นกับเมืองยโสธรแต่ก็ยังคงเป็นบริเวณอุบลราชธานีอยู่เช่นเดิม
ปี พ.ศ. 2454 ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีการแยกมณฑลอีสานออกเป็น 2 มณฑล คือ มณฑลอุบลกับมณฑลร้อยเอ็ดอำเภออุไทยเขมราฐจึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น "อำเภอเขมราฐ" เมื่อปี พ.ศ.2455 ขึ้นอยู่กับจังหวัดอุบลราชธานี ตลอดมาจนถึงปัจจุบัน
ที่มาของชื่ออำเภอ : เมือง "เขมราษฎร์" ได้ถูกเปลี่ยนชื่อมาเป็น "เขมราฐ" ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แต่ก็มีความหมายเดียวกัน คือ "ดินแดนแห่งความเกษมสุข" (ราษฎร์ = รัฐ, รัฎฐ์ = แว่น แคว้น หรือ ดินแดน ส่วนคำว่า "เขม" หมายถึง ความเกษมสุข) (ที่มา : นามานุกรมภูมิศาสตร์จังหวัดอุบลราชธานี สำนักศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏอุบลราชธานี)
สถานภาพและศักยภาพภูมิปัญญาไทย : อำเภอเขมราฐ มีกิจกรรมที่แสดงถึงภูมิปัญญาด้านการบริหารจัดการองค์กรชุมชน สวัสดิการ เช่น กลุ่มออมทรัพย์ คณะกรรมการหมู่บ้าน องค์กรชุมชนดำเนินกิจกรรมทางด้านการส่งเสริการเกษตรกรรม ส่งเสริมอาชีพเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีของคนในชุมชน และภูมิปัญญาด้านเกษตรกรรม โภชนาการ อาหารแปรรูป ที่สำคัญคือ การผลิตปุ๋ยจุลินทรีย์-ชีวภาพ เป็นต้น ทั้งสองด้านที่กล่าวมานี้ได้จัดอยู่ในศักยภาพระดับสูงมาก มีความโดดเด่นเป็นพิเศษ รองลงคือ ภูมิปัญญาด้านหัตถกรรม เช่น การทอผ้า การทำหมวก และยังมีภูมิปัญญาด้านแพทย์แผนไทย ด้านสมุนไพร มีผลิตภัณฑ์แชมพูสระผมสมุนไพร ภูมิปัญญาทั้งสองด้านที่กล่าวมานี้ มีศักยภาพระดับสูง ส่วนภูมิปัญญาด้านศิลปวัฒนธรรม ประเพณี วรรณกรรม เช่น การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน เป็นภูมิปัญญาที่มีระดับศักยภาพค่อนข้างสูง ส่วนภูมิปัญญาด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ-สิ่งแวดล้อม มีการจัดการและฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม จัดเป็นศักยภาพระดับกลาง
สิ่งที่เป็นผลิตภัณฑ์โดดเด่นของภูมิปัญญา คือ ผ้าทอ ตำบลหนิงสิม กล้วยฉาบ กล้วยกรอบเค็ม ตำบลเขมราฐ (ที่มา : ศักยภาพและสถานภาพของภูมิปัญญาไทย : ภูมิปัญญาไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)